منفعت [ 21 ] وارد باشد از آنكه دارو گوشت تن را كم كند و رياضت اعضاء را را قوت دهد ، فضل‌ها تحليل كند . و رياضت هركس برحسب عادت او باشد و رفتن يا برنشستن يا كشتى گرفتن . و رياضت آن وقت محمود باشد كه به اندكى ظاهر شده باشد و عرق نكرده باشد چون رنجه شود ترك بايد كرد . و هر كرا مزاج گرم و خشك باشد او را رياضت زيان دارد و اگر اتفاق رياضتى افتد بايد كه به رفق و آهستگى و اگر كسى از درد سر نالد رياضت او را به رفتن و پاى ماليدن باشد . اما ماليدن ، بقراط مىگويد كه اندامها از ماليدن سخت شود . از ماليدن بسيار ضعيف شود و از ماليدن اعتدال گوشت زياده گردد . اما استفراغ اگرچه انواع [ 22 ] استفراغ بسيار است اما آنچه در باب تدبير حفظ صحت رعايت آن واجبست فصد است و داروهاى مسهل خوردن و قى كردن . جالينوس گويد : استفراغ ازجمله تن هرگاه كه اخلاط بود بسيار به فصد باشد و ترك غذا و اگر اخلاط فاسد شده باشد به اسهال بود . و غذا محمود . و جاى ديگر گويد كه هركس فضلها در تن او گرد آمده باشد بايد كه در فصل بهار تن را پاك كند پيش از آنكه خلطها در زمستان جمع شده باشد گداخته شود به اعضاى رئيسه رسد و بيمارىها آورد . اما قصد هركس اندام او مادام باشد و گونهء او سرخ و رگهاى او فراخ بدين طريق فصد بايد كرد و دفع زكام و سرسام و صداع [ 23 ] مىكند و از دود و غبار و بوىهاى ناخوش احتراز نمايد و از اندوه و انديشهاء دور و از خيالات نامعلوم بپرهيزد تا خون‌هاى دماغى بر حال خود بگردند . [ مقالت سوم در حفظ اندامها ] فصل دوم [ صحت چشم ] در حفظ صحت چشم . بايد كه چشم را از گرد و دود نگه دارد و بسيار در آفتاب ننگرد - و خاصه وقت برآمدن و فروشدن ، و در چيزهاى درخشنده و در چراغ ننگرد و خطهاى باريك نخواند بواسطهء آن‌كه در اين‌ها [ نگريستن ] ديده را ضعيف كند و نگريستن در چيزهاى سياه و آب روان سود دارد . تابستان غورهء پرورده در چشم كشد و در خزان و بهار سروشا امدسه ( ؟ ) مىكشده و در تابستان آب باديان كه با عسل در آب پرورده باشند مىكشند ، و اگر حرارتى [ 24 ] باشد در چشم او غورهء پرورده كشند و ماميران ( ؟ ) به گلاب سوده در چشم كند ، آب نريزد و پارهء كتان به گلاب تر كند و با سفيدهء خايهء مرغ و روغن گل بر چشم نهد و سر ببندد ( ؟ ) و چشم بر خرقه بپوشد و